NIDAN EVAM SAMPRAPTI
atisare nivratteapi mandaagnerhitashin:.
Bhuy: sandusito vahigrahaneemabhidusyet
SAMPRAPTI-GHATAK
DOSA-tridosa
DUSYA-anna,rasa
ADISTHAN-mahasrotas,viseshta grahani.
SROTAS-annavah,purisvah
HETU-agnidusti,agnimandhkarak hetu.
PURVA RUPA
trasnaalasyam balchhaym.
Vidaahoannasy paakasch chiraat kayasy gaurvam.
Iske atrikta susrut ne-
balchhayoaruchi; kasa: karnsvedoantrakujanam.
Bhi kaha he.
SAMANYA LAKSAN
tasyotpatau vidahoanne sadanaalasyatratklamaa; .
Balchhayoaruchi: kasa: karnsvedoaantrakujanam.
Sa dusta bahusho bhuktamaamamev vimunchati
pakvam va sarujam puti muhurbadham muhurdravam.
(S.U.)
GRAHNI KE BHEDA
1.Vataja
2.Pittaja
3.Kaphaja
4.Sannipataja
GADNATH SEN
1.Raj grahni
2.Chhataja grahni
3.Chhayaja grahni
4.Nirmok grahni
svatantra partantra bhed se.Atisar ke anusar
1.Swatantra grahni
2.Partantra grahni
VISHES PRAKAR KE GRAHNI ROGA
1.Sangrahni
2.Ghatyantra grahni
3.Aamgrahni
VATAJA GRAHNI
tasyaanam pachyate dhukham shuktpaakam kharangata.
Kadhaasyashosa: chhutrasna timiram karnyo: svan: .
Paarsvoruvanksangrivarujobhiksadam visuchika.
Hratpeeda kaarshydaurbalyam vairasyam parikartika.
Gradhi: sarvrasaanaam cha mans: sadanam tatha.
PITTAJA GRAHNI
soajirnam neelpeetaabham peetaabh: saaryate dravam.
Putyamlodgaarhratkandhdaahruchitradardit:.
KAPHAJA GRAHNI
tasyaannam pachyte dukham hrallaschchhardrochakaa;
aasyopdehmadhurykasasdhivanpeenasaa: .
Hradyam manyate styaanmudaram stmitam guru.
Dusto madhur udagaar: sadanam streesvharsadam.
Bhinnaamslesmsansrastguruvarch:pravartanam.
Akrashasyaapi daurvalyamaalasyam cha kaphaatmek.
SANGRANI
antrakujanamaalasyam daurbalyam sadanam tatha.
Dravam sheetam ghanam snigdham sakativedanam shakrat.
Aamam bahu sapaichchhilyam sashabdam mandvedanam.
Pachhanmaasaadadashaahaadwaa nityam vaaapyath munchati.
Diva prakopo bhavati ratrau shaantim vrajechcha ya.
Durvigyeya duschikitsa chirkaalaanubadhini.
GHATYA YANTRA
swapat: paarsvyo: shulam galajjalghatidhwani: .
Tam vadanti ghatiyantramsadhyam grahanigadam.
AAMA GRAHANI (charak)
vidagdhahar se prapeedit tatha aamdosa se purna grahanidosa ko aamaj grahani kahte he.
RAAJ GRAHANI
snigdham spheetam bhuri shuklam purisam prat: praatarvarisad va kadachit.
Jiha slaksanaa sa chhata panduvarnaa lingaani syu raajpurvgrahanyaam.
CHHAYAJA GRAHANI
ahitahar tatha pravahika ke shant na hone par.
Sangrahni ke saman bar bar drav mal ki pravrati.
Aamyukt maldrav jo rakta misrit bhi hota he.
CHHAYAJA GRAHANI
udar me anto ki dewaro,anto ki suksma kosikao athwa pittadhara kala me jab chhaykaarak jibaduo ki upasthit ke karan grahni vikrat ho jati he.
NIRMOKA GRAHANI
jab sarpnirmoka(kechul) ke sadrash antraantar kalao ke sath mal raktamisrit tatha sashul ni:saran karta he.
SADHYATAASADHYATA
balak-sadhya
yuva-krachhsadhya
vradha-asadhya
sangrahani-duschikitsya.
Ghatiyantra-asadhya
UPDRAVA
1.Jwara
2.Sotha
3.Shula
4.Hikka
5.Vaman
6.Aadhmaan
7.Pralap
8.Tibra arochak
9.Swas
10.Pandu
pandu,sotha,jalodara
CHIKITSA SIDHANTA
aama dosa pakvashay me sthit hone par dipan,shodhan,virechan
yadi aam ras sare sarir me phaila ho to langhan aur pachan.
PANCHAKOLA PEYA
peepar,piparamula,chavy,chitrak,sondh.
Aam mal pani me dhub jata he-saam-pachana ausadhi.
Pakva mal pani par tairata he-niraam-sanshaman ausadhi.
Chitrakaadi gutika/vati-aam pachak.
Takraarista
naagraadh churna(krasnaatrey)-pittaja grahani
bhallatak chhar
chhar gutika
sannipataja grahani-panchkarma
grat sresdh agnidipak.